Atabetü’l-Hakayık Hakkında Bilgi


Türklerin Anadolu’ya yerleşmeden önceki devirlerde öz Türkçe ile yazılmış ikinci öğüt kitabıdır. Yazarı Edib Ahmed Yüknekî’dir. Nerede, ne zaman yazıldığı hakkında kesin bilgiler yoktur. Yüknek’in bir köy adı olduğu, Semerkant yakınlarında bulunduğu hakkında bilgiler vardır. Kitap Dâd Sipehsalar Mehmet Bey adında bir Türk beyine sunulmuştur. Mehmet Bey’in Selçuklu Türklerinden 1102/1130 yılları arasında Semerkant hükümdarı Muhammet Bin Süleyman olduğu sanılır. Zamanla çoğaltılan nüshalarında kitabın adı Hibetü’l Hakayık, Aybetü’l Hakayık, Abdetü’l Hakayık, Atabetü’l Hakayık biçiminde farklı farklı yazılmıştır.

Edib Ahmed Yüknekî’nin usta bir şair olduğu, Arapça/Farsça dillerini bildiği kitaptan anlaşılmaktadır. Yaşamı hakkında kesin bilgiler yoktur. Anadan doğma kör olduğu yaygın bir söylentidir.

Kitap feulün feulün feulün feul kalıbıyla yazılmıştır. Kutadgu Bilig mesnevi biçiminde (beyitlerle) yazıldığı halde Atabetü’l Hakayık Türklerin klâsik koşuk birimi olan dörtlüklerden oluşmaktadır. Uyakları mani tarzı denilen AAA, BBB, CCC biçimindedir. Kitap baş tarafta kırk beyitlik bir bölümden sonra dörtlüklerle devam etmektedir. Dörtlüklerin sayısı 101 adettir.

Atabetü’l Hakayık’tan :

Bahalık dinar ol biliglig kişi
Bu cahil biligsiz bahasız bişi
Biliglig biligsiz kaçan teng olur
Biliglig tişi er cahil er tişi
(Altınca değerli bilgili kişi,
Cahilin beş para etmez her işi,
Bilgiliyle cahil nasıl denk olur,
Bilgili dişi er, cahil er dişi.)

Süngekge yilik teg erenge bilig
Eren körkü akl süngekning yilik
Biligsiz yiliksiz süngeg teg kalı
Biligsiz süngegle sunulmaz elig
(Kemiklerde ilik, insanda bilgi,
Bunlar sağlar onlara güzelliği,
Bilgisizler boş bir kemiğe benzer,
Boş kemiğe kim uzatır elini.)


0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.