Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası (1923-1938)


Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası … Türk dış politikası esası 1923 ve 1932 yılları arasında şekillenmiştir.

Türk siyaset anlayışına ve Türk inkılaplarının temel prensiplerine uygun şekilde Lozan’da halledilemeyen meseleler bu yıllar arasında çözülmüştür.

Ayrıca Lozan Antlaşması’yla gerçekleşen esasların komşularla dostluk ilişkilerinin kurulması ve büyük devletler var olan ilişkilerin normalleşmesi yönünde adımlar atılarak Atatürk dönemi dış politikasının yönünü belirlemiştir.

Bunların haricinde uluslararası arenada gelişmelerin yakından gözlemlenmesi içte ve dışta düzenin sağlanması hedeflenmiştir.

Musul sorunu bu zaman zarfında Türk dış politikasının en önemli sorunlarından biri haline gelmiştir.
19. yüzyıldan itibaren sahip olduğu petrol kaynakları sebebiyle büyük devletlerin ilgisini çeken Musul konusunda İngiltere, I. Dünya Savaşı’nda İtilaf Devletleri’ni Musul’un kendine verilmesini istemiştir ve bunu da elde etmiştir.

Osmanlı’nın batılı devletler tarafından paylaşılmasıyla ilgili olan I. Dünya Savaşı esnasında, İtilaf Devletleri’nin yaptığı antlaşmalar sonucunda İngiltere bölgeye olan ilgisinin devam ettiğini belirterek Musul ve çevresinde harekat başlatmıştır.

Tüm bunların sonucunda İngiltere, Mondros Mütarekesi sonucunda Türklerin kontrolünde olan Musul ve çevresini mütarekeye aykırı biçimde işgal etmiştir. Bu işgaller sonucunda İngiltere bölgeyi sağlama almak için bütün çabalarını göstererek Osmanlı Devleti ile arasında imzaladığı Sevr Antlaşması ile kurulmasına muhtemel gözüyle bakılan Kürt devletine Musul’u aldırtmıştır.

Fakat Atatürk önderliğinde Anadolu’da başlatılan Milli Mücadele hareketi sırasında yayınladığı Misak-ı Milli sınırlarında Musul Türk toprağı sayılmıştır. Anadolu’da yine Atatürk önderliğinde kurulan yeni Hükümet de Sevr Antlaşması’nı tanımadığını belirtmiştir.

Anadolu’daki zaferin ardından başlayan Lozan görüşmelerinde İngiltere Musul konusundaki ısrarını sürdürerek Musul sorununun taraflar arasında halledilmesi uygun bulunmuştur.

Türk dış politikasının bir diğer sorunu ise Yunanistan ile Türkiye arasında yaşanan etabil ve Patriklik sorunudur. Lozan’daki görüşmelerde Türk yetkililerin Patrikliğin yurt toprakları dışına çıkarılması konusundaki ısrarı batılı devletler tarafından kabul görmemiştir. Antlaşmada kabul edilen tek konu Patriğin siyasete karışmaması konusunda anlaşmaya varılmıştır.

1924 yılında, yeri boşalan Patriklik için yapılan seçimi kazananın değişim içerisinde yer almasının ardından Türkiye konuya itirazda bulunmuş ve 1925 yılındaki seçim ile mübadele dahilinde olmayan bir Patrik seçilmiştir.

1930’da etabli sorununun çözülmesiyle Türk-Yunan ilişkileri düzelmeye başlamış ve Yunanistan Başbakanı Venizelos 1930 yılının Ekim ayında Türkiye’yi ziyaret etmiştir. Bu ziyaret esnasında ilişkilerin iyileşmesi için üç yeni antlaşma imzalanmıştır.


0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.