Basketbol nedir? nasıl oynanır? kuralları nelerdir? » E-Kütüphane

Basketbol nedir? nasıl oynanır? kuralları nelerdir?


Basketbol Genç Hıristiyan Erkekler Derneği YMCA beden öğretmeni James Naismit’in ABD Massachusetts’te Springfield’de beyzbol takımına idman verirken şeftali sepetleri kullanmasından ötürü 1891’de doğdu.

  • Basketbolun uluslararası federasyon kuruluşu 1932.
  • Türkiye’de federasyon kuruluşu 1934,
  • Uluslararası federasyona kabulü 1935. 

Beşer kişilik takımlar halinde ilk okullar arası karşılaşma 1896’da oynandı. YMCA örgütü ve okullar aracılığı ile birkaç yılda Kanada, Fransa, İngiltere, Avüstralya, Çin ve Hindistan’a yayıldı. Altı açık fileler 1912’de, bugünkü top biçiminin ilk resmi kullanımı 1948’de oldu. 1940’lı yıllarda halen kurallar belirleniyordu.

Oysa basketbol daha 1904’de İstanbul’da Robert Kolej’de oynanmaya başlamıştı. Birçok spor dalının yaygınlaşmasında emeği bulunan Galatasaray beden eğitimi öğretmeni Ahmet Robenson 1911’de bir dergide bu spor hakkında okuduğu makale üzerine öğrencilerine oyunu oynatmış ancak öğrencilerin çoğu sakatlanmıştı. 1913’de Fenerbahçe Kulübü’nde basketbol oynanmaya başlamışsa da saha bulunamıyordu. 1919’da Fenerbahçe rakip bulamadığından faaliyetini durdurdu. 1920’de YMCA İstanbul şubesi basketbolu canlandırdı, 1921’de Darülmuallimin-i Aliye bahçesinde YMCA takımı ile Ahmet Robenson’un da yer aldığı Türk takımıyla ilk maç yapıldı. Bu maçtan sonra Galatasaray, Fenerbahçe, Nişantaşı, Kurtuluş, Beyoğlu, Barkhaba, Maccabi, Protkeba, Italyan Kartal, Beyoğlu takımlarının katıldığı İstanbul ligi 1927’de kuruldu.

I936’da ilk milli maç yapıldı. 1940’larda basketbol geriledi. 1946’da Türkiye Basketbol Şampiyonluğu başladı, 1950’de İstanbul’da düzenlenen uluslararası turnuva, 1959’da İstanbul’da yapılan Avrupa Şampiyonası bu spora ilgiyi artırdı. 1966’da deplasmanlı lig başladı. 1960’lı yıllarda basketbol takımları ilk uluslararası başarılarını elde ettiler ve özel kuruluşların gösterdiği ilgiyle 1970’lerden itibaren başarılar perçinlendi ve basketbol en sevilen ikinci spor seviyesine yükseldi.

 

Basketbol kuralları

• Basketbol müsabakaları iki hakem tarafından yönetilir. Misafir takım sahayı seçme hakkına sahiptir. Her devreden sonra saha değişimi yapılır.

• Oyun, orta saha çizgisinde her takımdan birer oyuncu arasında yapılan hava atışı ile başlar. Hava atışına çıkan oyuncular, topu tek elleri ile takım arkadaşlarına kazandırma hedefini taşır.

• Oyun, 10′ar dakikalık dört periyottan oluşur. Beraberlik durumunda uzatma periyodu oynanır. Her takım ilk üç periyotta ve uzatma periyodunda 2′şer dakikalık bir, dördüncü periyotta iki mola hakkına sahiptir. İkinci ile üçüncü periyot arasında 15 dakikalık devre arası verilir.

• Hücum eden takım, kendi sahasını 8 saniye içinde terk etmek, 24 saniye içinde de hücumunu tamamlamak zorundadır, aksi halde top kullanma hakkı rakip takıma geçer.

• Oyuncu topla birlikte, top sürme (dribbling), pas atma (passing), şut atma (shooting) aktivitelerini yapma şansına sahiptir. Bir oyuncu top sürerken, topu eline alarak durdurursa, tekrar top sürme şansına sahip değildir; topu istediği yöne ve kişiye pas ya da şut atmak zorundadır.

• Her takım 5 kişiden oluşur ve takımların sınırsız oyuncu değişikliği hakkı vardır. Eğer faul hakkını doldurmamışsa, her çıkan oyuncu tekrar oyuna dahil olabilir. Bir takımdaki beş oyuncudan biri ortada (post), ikisi savunma (guard) ve ikiside hücum (forward) oyuncusudur.

• Oyunu bir baş hakem ve yardımcı hakem olarak iki hakem yönetir.

• Her oyuncu beş faulle oyun dışında kalır, tekrar o maç için oyuna dahil olamaz. Her oyuncunun bireysel olarak yaptığı faul sayısının toplamı, takım faullerini de belirler. Toplamda dört takım faulüne ulaşan takımın daha sonra yaptığı her faul, karşı takıma serbest atış kullanma hakkı kazandırır.

• Hakem tarafından durdurulmadıkça, top potadan veya çemberden dönerse oyun devam eder. Ayrıca, oyuncu sahayı belirleyen çizgilerin dışına temas etmedikçe, top oyun çizgilerinin dışına değmeden havadan saha çizgisinin dışına çıksa dahi, oyuncu topu içeri çevirebilirse de oyun devam eder.

• Her sayı atışından sonra veya hakemin düdüğü çalmasının ardından, oyun ve oyun zamanı durur. Sayı yiyen takımın pota gerisindeki çizgi arkasından topu oyuna sokması ile hem zaman hem de oyun tekrar başlar. Oyun içindeki diğer durumlara göre, hakemin gösterdiği yerlerden, top oyuna sokulur.

• Üç sayı çizgisi içinden yapılan her başarılı atış iki sayı, üç sayı çizgisi gerisinden yapılan her başarılı atış üç sayı olarak değerlendirilir. Faullerden veya kural ihlallerinden dolayı kazanılan başarılı serbest atışlar bir sayı olarak değerlendirilir.

• Oyuncular iki durumda cezalandırılır: 1- Bireysel kural ihlalleri 2- Faul yapılan durumlar. Kural ihlali veya hatası (hatalı yürüme, topun çizgi dışına çıkması, hücum oyuncusunun üç saniyeden fazla post içinde durması v.b) top kullanma hakkını karşı takıma verir. Yapılan bireysel fauller ( itme, çekme, vurma, tutma v.b) ise oyuncunun faul cezası almasını sağladığı gibi faulün yapıldığı yer göz önünde bulundurularak, rakip topu yandan oyuna sokar, ya da serbest atış yapma hakkı kazanır.

Serbest atış hakkı adedi, faulun yapıldığı zaman, yer ve çeşidine göre değişir. Şut atışı sırasında faul yapılmış ve atış sayı olmamışsa, atışı yapan takıma iki serbest atış hakkı verilir. Eğer atış sayı olmuşsa, bir serbest atış hakkı verilir. Bir takım, bir devredeki “takım faul” sınırını geçmiş ve atış sahası dışında faul yapmışsa, o zaman bire-bir denen serbest atış hakkını kullanır. Bu atışta kural, ilk atış sayı olursa, ikinci atış yapma hakkı kazanmaktır. Bire-bir’de ilk atışı kaçıran ikinci atışı yapamaz, top potadan oyun alanına dönerse, oyun devam eder. Teknik faullerde (oyunu geciktirme, sportmenlik dışı davranışlar, hakeme itiraz, izinsiz oyuna girme v.b) iki serbest atış hakkı verilir.

   

0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.