Destan Nedir? Destan Hakkında Bilgi ve Büyük Destanlar


Destan Farsça bir kelime olup “milletlerin hayatlarında etkili yankılar oluşturmuş tarihi, toplumsal göçler, savaşlar ve istilalar gibi ya da doğal olayların anlatıldığı ve hayal unsurları ile süslü “uzun manzumelerdir.”

Destanlar öncelik olarak Araplar’a “esastır”. Ayrıca Batı’da “MYTH” olarak bilinmektedir. Destanlar 2’ye ayrılmaktadır.

  • Yapay Destanlar
  • Doğal Destanlar

Yapay Destanlar

Yazarı belli olmakla yakın bir tarih içerisinde yazılan, olağanüstü durumlara az bir yer veren bir destan türüdür.

Bazı yapay destanlar ve yazarları:

  • Kurtarılmış Kudüs → Tasso
  • Kaybolmuş Cennet → Milton
  • Selçukname → Yazıcıoğlu Ali
  • Genç Osman Destanı → Kayıkçı Kul Mustafa
  • Üç Şehitler Destanı → Fazıl Hüsnü Dağlarca

Doğal Destanlar

Yazarları belli olmayan ilkel dönemlerde yaşanmış olan konuları ele alan sözlü bir destan türüdür.

Destanlar İslamiyet Öncesi Türk Edebiyatı kategorisinde bulunmaktadır. Ayrıca Destan’lar 3 bölümden oluşmaktadır.

  1. Halk üzerinde iz bırakmış olaylar ve bu olayları canlandıran karakterler
  2. Olayların ağızdan ağza yayılması
  3. Sonralardan yazıya geçmesi

Destanlar bir milletin üzerinde iz bırakmış, tarihi açıdan önemli olayları, savaşlar, büyük yangınlar, göçler, doğal afetler gibi konulardan oluşmaktadır. Destanlar çoğu zaman “manzum” olabilmektedir.

Destanlar “Masallara” benzeyen sözlü ve yazılı olmak üzere 2’ye ayrılmaktadır.

  • Doğal Destanlar
  • Yapay Destanlar

Doğal Destan Özellikleri

Doğal destanlar anonim destanlar olarak bilinmektedir. Yazarı ve nerede yazıldığı hakkında kesin bir ifade bilinememekteyken ilkel olayları konu almaktadır ve sözlü destan türüdür. Türk edebiyatı içerisinde Doğal Destanlar İslamiyet Öncesi ve İslami Dönemde ki destanlar olarak kendi içerisinde ikiye ayrılmaktadır.

Bu doğal destanların bir çoğu Müslümanlık öncesindeki dönemlerde ortaya çıktığı söylenmektedir. Destan dönemleri “Mitolojilerin” ortaya çıktığı dönemlerdir. İnsanların evreni ve yaradılışı sorguladıkları, yaşanmakta olan bütün doğa olaylarını sorguladıklarında ve adlandırmaya çalıştıkları dönem olduğu bilinmektedir. Doğal Destanların Yunan Mitoloji’sinde bulunan “ZeusHadesPoseidonAfrodit ve benzeri tanrı ve tanrıçaların çıktığı dönemlerde ortaya çıktığı söylenmektedir.

Destanların içinden de çekirdek bir olay bulunmakta ve bu olay gerçek olmaktadır. Fakat zaman geçtikçe halk arasında bu yaşanılan gerçek olay abartmalara veya benzetmelere maruz kalıp nesillere aktarılırken farklı cümleler içerebilmekte ve bazen hikayenin yarısından çoğu değişmekte oluyor.

Destanlarda dil ve anlatım bazen konu içerisindeki kahramana olağan üstü ve muhteşem özellikler kazandırabilmektedir. Uzun betimlemeler burada yer almamaktadır.

Sözlü oldukları için Doğal Destanların 3 dönemi olmaktadır.

  1. Ortaya çıkma dönemi
  2. Yayılış Dönemi
  3. Derleme Dönemi

Destanlar manzum örneği olabilmektedir. Bunlar akıl üzerinde sürekliliği ve kalıcılığı sağlayabilmek içindir.

Ayrıca Bilinen Büyük Destanlar ;

  • Atilla Destanı
  • Yaradılış Destanı
  • Telefon
  • Güneşte Kararan Gözlükler
  • Göç Destanı
  • Türeyiş Destanı
  • Ergenekon Destanı
  • Bozkurt Destanı
  • Tokuz Oğuz Destanı
  • Cengiz Han Destanı
  • Er Manas Destanı
  • Timur ve Edige Destanı
  • Oğuz Kağan Destanı
  • Şu Destanı
  • Mete Destanı
  • Alp Er Tunga Destanı
  • Köroğlu Destanı
  • Danişmend Gazi Destanı
  • Seyid Battal Gazi Destanı
  • Satuk Buğra Han Destanı
  • Dımdım Destanı
  • Zembilfroş Destanı ( Redd-i Aşk Destanı)

Destanların Özellikleri

Destanların başlıca özellikleri şunlardır:

  • Destanlar halkın ortak malı olan anonim ürünlerdir.
  • Destanlar sözlü gelenekte dilden dile yayılır.
  • Destanlarda evrensellik değil, ulusallık ön plandadır. Her destan ait olduğu milletin kültüründen izler taşır.
  • Ortaya çıkışı itibariyle manzum ürünlerdir. Ancak zamanla manzum olma özelliğini kaybederek nesir (düzyazı) haline gelmiştir.
  • Destanlar milletlerin hayatını derinden etkileyen önemli olayları konu edinir.
  • Olağan olay ve kahramanların dışında olağanüstü özellik gösteren olay ve kahramanlar da vardır.
  • Destanlarda anlatılan olayların geçtiği zaman ve mekan bilinmemektedir.
  • Kahramanlar seçkin (kral, han, hakan…) kişilerdir ve toplumda lider – kurtarıcı rolündedir.
  • Destanlar ulusal dil (öz Türkçe) ve ulusal ölçü (hece ölçüsü) ile söylenir.
  • Destanlar oldukça uzun edebi ürünlerdir.
  • Sıradan bir olay destanın konusu olamaz. Destan, toplumun hafızasında iz bırakmış çok önemli olaylardan beslenir.
  • Destanlarda tabiata ait unsurlara ve canlı tasvirlere yer verilir.
  • Genellikle kahramanlığa dayalı olduğundan epik şiir olarak da değerlendirilir.
  • Destanlar çeşitli bilimlere (tarih, folklor, etnografya) kaynaklık eder.
  • Destanlarda coşkulu bir söyleyiş hakimdir.
  • Destanların coşkulu bir anlatım tarzı vardır. Öyle ki eski Türk kültüründe destan okumak başlı başına bir sanat dalı sayılırdı.

0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.