Einstein haklı çıktı: Bir süpernova aynı anda 4 farklı yerde görüldü


5 Mart günü, Hubble Uzay Teleskobunu kullanan uluslararası araştırma ekibi ilk kez bir süpernova patlamasını 4 farklı yerde gözlemlemeyi başardı.

4 farklı yerdeki görüntüsünün sebebi ise kütleçekimsel merceklenme. Hem galaksi hem gökada kümesi arkalarındaki süpernova’dan gelen ışığı bükerken ve büyütürken dev bir kozmik lens gibi davranarak kütleçekimsel merceklenmeyi oluşturuyor. Yani bir cam merceğin arkasındaki cismin görüntüsünü büküp büyütmesine benzer bir durum uzayda gerçekleşiyor.

Patlayan Süpernova’nın 4 görüntüsü eliptik galaksinin etrafında bir haç oluşturacak şekilde konumlandığından  bu durum “Einstein haçı” olarak ifade ediliyordu.

Science dergisinde yayınlanan araştırmada bu durumun ilk kez Albert Einstein tarafından tanımlanan izafiyet teorisinde açıklandığı belirtildi. Çoklu görüntü oluşması gerektiği onun teorisinin bir sonucuydu. Daha önceden kuasar’ların galaksi kümesinde kütleçekimsel merceklenme olayına bir çok kez rastlanmış fakat bir yıldız ve galaksi kümesinin bu teoriyi sağlaması ilk defa gözlemleniyor. Astronomlar 20 yıldır benzer bir kozmik durumu arıyordu. Genel görelilik kuramı dün 100 yaşına basmıştı. Einstein 100 yıl sonra bir kez daha haklı çıktı.

Gözlemlenen eliptik Gökada ve kümesi MACS J1149.6+2223 olarak isimlendirilmiş ve Dünya’dan 5 milyar ışıkyılı uzaklıkta bulunuyor, bunların arkasında patlayan süpernova ise 9,3 milyar ışık yılı uzaklıkta bulunuyordu. Araştırmacılar bu patlayan yıldızı 4 farklı yerde gördüler.

Albert Einstein
Albert Einstein

Rutin gözlemler sırasında keşfi yapan Kaliforniya Berkeley Üniversitesi’nden Patrick Kelly: “Galaksinin etrafında 4 görüntüyü görünce çok heyecanlandım Bu tam bir süpriz oldu” dedi.

Dört görüntü kaybolduğu zaman , gökbilimciler bu süpernova patlamasının tekrarını az da olsa gözlemleme şanslarının olduğunu tahmin ediyorlar. Mevcut dört görüntülü desen merceklenme ekranının sadece bir parçasıydı. Süpernova patlaması belki de yaklaşık 20 yıl önce tek bir görüntü olarak gökada kümesi içinde ortaya çıkmış olabilir , ve önümüzdeki beş yıl içinde bir kez daha yeniden gözlemlenebilir.

Supernova ışığının izlediği farklı yolları bir istasyondaki aynı hızda ve aynı anda harekete başlayan trenlere benzetebiliriz. Her tren farklı yön ve rotalarda ilerleyeceği için bazı trenler dağları tepeleri aşar, bazıları ırmakları geçip vadileri ve ovaları dolaşır. Hiçbir tren sonraki istasyonuna aynı anda varmaz. Çünkü gittikleri mesafeler ve şartlar aynı değildir. Süpernova’nın görüntülerinin aynı anda gözükmemesinin nedenini de bu şekilde açıklayabiliriz. Çünkü bazı bölgelerde ışık kara cisimlerin yerçekimsel kuvvetleri tarafından eğilip bükülmeye maruz kalarak gecikmiştir.

Avustralya Ulusal Üniversitesi’nden Brad Tucker “Bu mükemmel ayarlanmış bir deney, daha iyisi tasarlanamazdı. ” dedi .

“Einstein’ın görelilik kuramı hakkındaki büyük soruların bazıları test edebileceğimiz bir çalışmaya imza atıldı, bir taşla 3 kuş vuruldu.”  dedi.

Kopenhag Üniversitesi Niels Bohr Enstitüsü ise  görüleni “garip ve nadir bir manzara” olarak niteledi.

Evrenin kütlesinin büyük bir bölümünü oluşturduğu düşünülen karanlık madde miktarı ve dağılımı doğrudan gözlemlenemiyor. Karanlık madde; astrofizikte, elektromanyetik dalgalarla etkileşime girmeyen, varlığı yalnız diğer maddeler üzerindeki kütle çekimsel etkisi ile belirlenebilen maddelere deniyor. Karanlık maddelerin varlığını belirlemek için gök adaların döngüsel hızlarından ve geri planda yer alan maddelere uyguladığı kütle çekimsel mercekleme özelliğinden  yararlanılır. Bu keşfin evrendeki yerçekimi gücünün belirlenmesinin yanısıra karanlık madde ve karanlık enerji miktarının belirlenmesi için çok önemli olduğunu söyleyebiliriz.

 


0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.