Hacivat ve Karagöz kimdir?


Hacivat ve Karagöz Karagöz ve Hacivat taklide ve karşılıklı konuşmaya dayanan , 2 boyutlu tasvirlerle bir perdede oynatılan gölge oyunudur . Karagöz oynatıcısına kurgusal , hayalbaz denir . Yardımcıları çırak , yardak , dayrezen , sandıkkar’dır . Oyunda konuşmaların değişmesi baş hareketleriyle yapılır .

Bu 2 karakterin sahiden yaşayıp yaşamadığı , yaşadıysa nerede ne ile içinde bulunduğu kesinlikle olarak bilinmemektedir. Anlatılanlar rivayete dayanır , zira sahiden yaşamış olsalar dahi genellikle bahsedilen dönemde tarih kitaplarına girecek civarında mühim bulunmamışlardır .

Halkbilimciler Karagöz’ün bir takım oyunlarda Çingene olduğunu kendisinin ağzıyla itiraf etmesi , Bulgar gaydası çalması ve Evliya Çelebi’nin tanıklığına dayanarak Bizans imparatoru Konstantin’in Çingene seyisi Sofyozlu Bali Çelebi olduğunu ileri sürmektedir.

Cami mimarı, caminin zamanında bitmediği için Karagöz ve Hacivat’ı şikayet eder

Bir başka rivayet ise Hacı İvaz Ağa veya halka mal kalan adıyla Hacivat ve Trakya’da yer alan Samakol köyünden demirci ustası Karagöz , Orhan Gazi devrinde Bursa’da yaşamış cami yapımında çalışan 2 işçidir. Kendileri çalışmadıkları buna benzer başka işçilerin de çalışmasını engellemektedirler. Orhan Gazi’nin, ”cami zamanında bitmezse kelleni alırım” dediği cami mimarı, caminin zamanında bitmemesine Karagöz ve Hacivat’ı şikayet eder .

Bunun üzerine bu ikili başları kesilerek idam edilir . Karagöz ve Hacivat’ı birçok seven ve ölümlerine birçok üzülen Şeyh Küşteri , ölümlerinin sonrasında kuklalarını yaparak perde arkasından oynatmaya başlar. Bu sayede Hacivat ve Karagöz tanınır .

Karagöz Hacivat Oyunu

hacivat ve karagöz

Karagöz oyunlarının ortaya çıkışı hakkında kesin olarak ortaya konulabilen bilgilerin olmadığını ve bu konuda öne sürülen tüm bilgiler birer varsayımdan ibarettir.

Karagöz oyunları nasıl ortaya çıkmış olursa olsun değişmez bir olgu var ki o da oyunlarda rol alan tiplemelerin birden bire oyunların içine girmiş olması değil zaman içinde Karagöz perdesinde yer almış olduklarıdır.

Padişah 2. Abdulhamid döneminde tüm tiyatro oyunlarına olduğu gibi Karagöz oyunlarına da sansür konmasından sonra oyunlarda (ya da geleneksel Türk tiyatrosunda) eskiden olduğu gibi doğaçlama geleneği yavaş yavaş terk edilmeye başlanmıştır. Çünkü doğaçlama oyunlar yapısı gereği güncel olayların mizahi bir dille seyirciye aktarılması temeline dayanır ki, doğaçlama oynatıldığında siyasal taşlamalar yapılması tabii ki kaçınılmazdır.

Ancak bu dönemden önce tüm oyunlar doğaçlama oynatıldığından günlük hayatta toplum hayatında yer edinmiş olan kişiler ya da etnik gruplar Karagöz perdesine yansıtılmışlardır. Bu açıdan bakıldığında Rum, Arnavut, Rumelili gibi tiplemeler Osmanlı Devletinin genişlemesine paralel olarak toplum hayatının bir parçası olmuşlar ve bu da Karagöz perdesine yansımıştır.

Karagöz oyunlarında oyun metinlerini ezberlemek yerine tiplerin genel karakteristik özelliklerini bilmek yeterlidir. Çünkü bu tiplemeler belli olaylar karşısında belli davranış kalıpları sergilerler. Karagöz dobra, hilesiz, zaman zaman patavatsız, Hacıvat iş bilir kaypak, Tuzsuz Deli Bekir kabadayı vs.

Karagöz

Oyunun hiç şüphesiz başrol oyuncusu Karagöz’dür. Okumamış bir halk adamıdır. Hacıvat’ın kullandığı yabancı kelimeleri anlamaz ya da anlamaz görünüp, onlara yanlış anlamlar yükleyerek ortaya çeşitli nükteler çıkarırken bir taraftan da Türkçe dil kuralları ile yabancı kelimeler kullanan Hacıvat ile alay eder.

Her işe burnunu sokar,her işe karışır, sokakta olmadığı zaman da evinin penceresinden uzanarak, ya da içerden seslenerek işe karışır. Dobra, zaman zaman patavatsız yapısından dolayı ikide bir zor durumlarda kalırsa da bir yolunu bulup işin içinden sıyrılır.

Çoğu zaman işsizdir, Hacıvat’ın bulduğu işlere girip çalışır. Değişik oyunlarda rol icabı değişik kıyafetler içinde farklı Karagöz tasvirleri vardır. Kadın Karagöz , Gelin Karagöz , Eşek karagöz , Çıplak Karagöz , Bekçi Karagöz , Çingene Karagöz , Tulumlu Karagöz , Davulcu Karagöz , Ağa Karagöz v.s.

Hacivat

Tam bir düzen adamıdır.Nabza göre şerbet verir, eyyamcıdır.Kişisel çıkarlarını her zaman ön planda tutar.Az buçuk okumuşluğundan dolayı yabancı sözcüklerle konuşmayı sever.Perdeye gelen hemen herkesi tanır, onların işlerine aracılık eder.

Alın teriyle çalışıp kazanmaktan çok Karagöz’ü çalıştırarak onun sırtından geçinmeye bakar. Değişik oyunlarda rol icabı değişik kıyafetler içinde farklı Hacıvat tasvirleri vardır. Keçi Hacivat , Çıplak Hacivat , Kadın Hacivat ,Kahya Hacivat vb.

Çelebi

İstanbul ağzı ile kusursuz bir Türkçe konuşur.Bazı oyunlarda zengin bir bey, bazı oyunlarda bir mirasyedi, bazı oyunlarda ise zevk düşkünü bir çapkındır. Nazik ve çıtkırıldım bir tiptir. Elinde şemsiye,çiçek demeti ya da baston olan değişik Çelebi tasvirleri vardır.

Zenne

Karagöz oyunundaki bütün kadınlara genel olarak Zenne denir. Salkım İnci, Şallı Natır, Nuridil, Dimyat Pirinci, Şekernaz, Yedi dağın çiçeği Hasırasıçtının kızı Rabiş, Cemalifer, Hürmüz Hanım, Dürdane Hanım, Şetaret (Arap halayık), Dilber, Nâzikter.

Beberuhi

Altıkulaç Beberuhi lakabıyla anılır.Yaşı büyük aklı ufak idiot bir tiptir.

Tuzsuz Deli Bekir

Bir elinde içki şişesi, bir elinde tabanca ya da kama vardır. Olayların karmaşıklaştığı anda gelip kaba kuvvetle olayı çözer.

Himmet

Kastamonu’lu Himmet olarak da geçer.Sırtında baltası vardır.Kaba saba bir tiptir.Karagöz oyunlarının en iri tasviridir.Yaklaşık 50 cm boyundadır.

Matiz

Matiz çingenece sarhoş demektir. Matiz, sarhoş, külhanbeyi tiplerinin hepsi yaklaşık olarak aynı tiplerdir.(Bekri Mustafa, Bekri Veli, Sakallı Deli, Hımhım Ali, Hovarda Çakır, Kırmızı Suratlı Bakır, Burunsuz Mehmet, Çopur Hasan, Cingöz Mustafa)

Tiryaki

Afyon yutup pineklemekle ömür geçiren, olayın en can alıcı yerinde uyuklayan bir tiptir. (Nokra çelebi)

Laz

Karadenizli, çabuk çabuk konuşan ağzı kalabalık bir tiplemedir.

Acem

Halıcılıkla uğraşan zengin İranlı tipleme.

   

One Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.

  1. KARAGÖZ İLE HACİVAT: TUZSUZ DELİ BEKİR
    Karagöz ile Hacivat yolda karşılaşırlar. Ramazan ayının birinci günüdür.
    Hacivat sorar: ” Ramazan-ı şerifler hayrolsun Karagözüm. ”
    Karagöz: ” Sen ne diyorsun Hacivat? Ramazanla şerif neden kaybolsun? ”
    Hacivat: ” Ramazan’ı şerifler hayrolsun. Hayırlı ramazanlar. ”
    Derdi dağlardan büyük olan Karagöz Hacivat’ın ne dediğini yine anlayamaz: ” Ramazanların hıyar tarlası mı? Ne bileyim nerededir? ”
    Hacivat: ” Yani oruç ayına girdik Karagözüm. ”
    Karagöz: ” Hı. ”
    Hacivat: ” Oruçlu musun Karagözüm? Gece sahura kalktın mı? ”
    Karagöz: ” Gece sabaha kadar uyuyamadım. Bir aralık dalmışım. Kötü bir rüya gördüm. Adamın biri, beni kesiyordu. ”
    Hacivat: ” Hayrolsun diyecektim. Ama böyle rüyanın hayrı olmaz ki. ”
    Karagöz: ” Hayri’yi rüyanda mı gördün? ”
    Karagözün hey heylerde olduğunu anlayan Hacivat hey heylere hay hay der geçer.
    Hacivat: ” Karagözüm, rüyanda seni kim kesiyordu? ”
    Karagöz: ” Adamın biri. ”
    Hacivat: De hadi Karagözüm. Ağzımdan laf çıkmaz bilirsin. ”
    Karagöz: ” Şu Tuzsuz Deli Bekir. Rüyama kadar girdi. ”
    Hacivat: ” Ne demek rüyama kadar girdi? Gerçek hayatta da mı keskinleri oynadı? ”
    Karagöz anlatmaya başlar: ” Yazın bir ara işsizdim. Tuzsuzdan borç almıştım, ödeyemedim. İkidir gelir kapıyı tekmeler, açmadım diye kızar bağırır. Yolda önüme çıktı, kaçtım, kurtuldum. ”
    Hacivat: ” Eee sonra ne oldu? ”
    Karagöz: ” Dün çıkmaz sokakta kıstırdı beni. Hani para dedi. Bıçağını çıkardı, ileri geri salladı. Bir böbrekten, bir ciğerden dedi. ”
    Hacivat: ” Elinden nasıl kurtuldun? ”
    Karagöz: ” Yarın söz dedim. Paranı vermezsem bildiğin gibi yap dedim. ”
    Hacivat: ” O ne dedi? ”
    Karagöz: ” Parça mı olsun, kuşbaşı mı dedi. ”
    Hacivat: ” Karagözüm, senin borcun ne kadardı? ”
    Karagöz borcunu söyler. Hacivat, Karagöz’ün borcunu son kuruşuna kadar eline sayar. Karagöz buna çok sevinir. Daha sonra evinin yolunu tutar. Tahmini doğrudur. Tuzsuz Deli Bekir, elinde bıçağı, kapının önünde bağırıp çağırmaktadır. Karagöz, Bekir Efendi deyip paraları gösterince Tuzsuz bıçaklı elini arkasına saklar: ” Vay Karagöz, borcunu getirdin galiba. ”
    Karagöz: ” Evet, borcum, al say, hepsi tamamdır. ”
    Tuzsuz parayı sayar: ” Evet, tamam, der, borç morç kalmadı. ”
    Karagöz: ” Bir daha senden borç almam. Bu son olsun. ”
    Tuzsuz: ” Vay köfte vay, bir de haklı çıkarsın ha. Ben de sana borç verirsem elim bıçak tutamasın. ” der ve bıçağını çıkarır. Karagöz eve kaçar. Kapıyı sürgüler. Kapının önünde nara atan, tehditler savuran Tuzsuz Deli Bekir daha sonra evin önünden uzaklaşır. Böylelikle Karagöz kurtulur.

    SON