İlk Türk kadın tiyatro oyuncusu Afife Jale kimdir? » E-Kütüphane

İlk Türk kadın tiyatro oyuncusu Afife Jale kimdir?


1902’de doğan Afife Jale, 1918’de Darülbedayi’ye (Osmanlı’daki ilk konservatuvar) kabul edilen beş kızdan biridir. Darülbedayi’ye kabul edilmiştir edilmesine ama sahneye çıkması mümkün değildir. Çünkü Osmanlı İmparatorluğu’nda, tiyatro sahnesine ancak gayrimüslim kadınlar çıkabilir. Müslüman kadınların tiyatro sahnesine çıkması yasaktır.

Bu nedenle Darülbedayi’ye kabul edilen beş kızdan ancak ikisi (Afife ve Refika) eğitimine devam eder. Refika tiyatroda suflör olur, Afife ise stajyer oyuncu. Refika, tiyatroda sahne gerisinde çalışan ilk Müslüman kadın olmuştur, Afife ise hâlâ sahneye çıkamamıştır. 13 Nisan 1919’da Hüseyin Suat’ın Yamalar adlı oyununda, Emel karakterini oynayan Eliza Binemeciyan Paris’e gider. Darülbedayi yöneticileri zor durumda kalınca, Afife Jale’ye Emel rolü verilir. Böylece Afife Jale, 22 Nisan 1919’da Kadıköy’deki şimdiki Reks, o zamanki adıyla Apollon Sineması’nda sahneye çıkan ilk Türk kadın olur.

22 Nisan gecesi tiyatroya gelen görevliler Afife Jale’yi sahnede görünce, Darülbedayi yöneticilerini uyarırlar. Ancak Afife Jale bu uyarıları dikkate almaz. Bir kez sahneye çıkmıştır artık, o sahneden bir daha inmek istemez. Bir hafta sonra, Tatlı Sır adlı oyun için tekrar sahneye çıkar. Oyun sahnelenirken, polisler tiyatroyu basıp sanatçıyı tutuklamak isteyince, arka bahçeye kaçarak kurtulur. Baskından kurtulur ancak birkaç gün sonra sokakta polis tarafından alınıp karakola götürülür.

“Dinini, milliyetini unutup nasıl sahneye çıkarsın” diye hırpalanır. Tüm bunlara rağmen, tiyatro sevdasından vazgeçmez Afife Hanım. Üçüncü oyunu olan Odalık’ta sahneye çıktığında polis tekrar tutuklamaya gelir, makine dairesine kaçarak kurtulur polisin elinden Afife Hanım.

 

İstanbul Belediyesi, 27 Şubat 1921’de, Dahiliye Nezareti’nin emriyle Darülbedayi yönetimine bir yazı gönderir. Bu yazıda Müslüman kadınların sahneye çıkarılmasının yasak olduğu ve bu kuralın kesinlikle ihlal edilemeyeceği yazılıdır. Bu bildiri, Afife Jale’nin Darülbedayi kadrosundan çıkarılmasına neden olur.

Afife Jale, yaşadığı rahatsızlıkları gidermek için doktorunun verdiği morfine bağımlı hale gelir. Cumhuriyetin ilan edilmesinden sonra, kadınların tüm bilim ve sanat dallarında üretim içine girdiği bir dönem açılmasına rağmen, Afife Jale sağlığının kötüye gitmesi nedeniyle bir daha sahneye çıkamaz.

Tedavi olmak için Bakırköy Ruh ve Sinir Hastalıkları Hastanesi’ne yatsa da iyileşemez. Türkiye’nin ilk kadın tiyatro oyuncusu, sanatına doyamadan, 1941’1941’de henüz 39 yaşındayken ölür.

   

0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.