Mitoz Bölünme Nedir? Evreleri Nelerdir?


İnsan vücudunun yaşamını devam ettirebilmesinin başlıca sebebi bölünmedir. Vücudun kendini yenileyebilmesini sağlayan bölünme şekli mitozdur. Daha anne karnında başlayan ve hayatın sonuna kadar devam eden büyüme ve gelişmeyi sağlayan bölünme mitoz bölünmedir.

Bir hücrenin yaşam siklusu 4 evrede incelenir.G1-S-G2-M olmak üzere dört kademedir. Mitoz bölünme ise bu evreler arasındakı M evresi olarak ifade edilir. Hücrenin kendisini bölünmeye hazırladığı zaman aralığı G1-S VveG2  ile ifade edilirken, bölündüğü evre M ile ifade edilir.Mitoz bölünme kendi  içerisinde 5 bölüme ayılmaktadır.

1. BÖLÜM: İNTERFAZ(G1-S-G2)
2. BÖLÜM: PROFAZ
3. BÖLÜM: METAFAZ
4. BÖLÜM:ANAFAZ
5. BÖLÜM: TELOFAZ

Mitoz bölünme kendisi ile aynı özelliklere sahip bir hücre oluşturmak için yapılan bölünme şeklidir. Hücreler vücutta asıl olarak monoploid(n) ve diploid(2n) olarak 2 çeşittir. Mitoz bölünmede monoploid hücreden monoploid hücre,diploid hücreden de diploid hücre oluşur. Yani hücreler kendisini kopyalar. Bu bölünme şekli farkı hormonlar,uyaranlar,genetik yapı kontrolündedir. Bir hücrenin bölünebilmesi için öncelikle bölünmeye hazırlık evresi gerekir. Hücre içerisinde olan organel olarak isimlendirilen farklı görevlere sahip yapıların oluşturulması gerekir. Diğer bir hücreye de yetecek organel oluşturulması için gerekli proteinlerin sentezi yapılmalıdır. Bunun yanı sıra en önemlisi ise gerekli olan genetik bilginin aktarılabilmesi için genetik materyaller yani kromatin iplikler kopyalanır.

İnterfaz evresi mitoza hazırlık evresidir. Gerekli DNA miktarının oluşturulması, proteinlerin sentezlenmesi ve organellerin kendini çiftlemesi bu evrelerde gerçekleşir. G1-S-G2 evrelerinin her birisinde bu çiftleme işleminin bir kısmı gerçekleşir. Hücre bölünmeye hazır hale geldikten sonra, bütün organeller ve gerekli kalıtım materyalleri çift oluşturduktan sonra bölünme başlar.

Bölünme başladıktan sonraki ilk aşama profaz aşamasıdır. Profaz aşamasında daha önce oluşturulmuş olan kromatin ipliklerinden kromozom oluşacaktır. Kromozomlar yoğunlaştırılmış genetik paketleri olarak ifade edilir. Kromozom iplikleri kısalıp kalınlaşır ve aralarına girmiş olan histon proteinleri ile sabit yapılar oluşturarak kromozom halini alır.

Vücut hücrelerinde 46 adet kromozom bulunmaktadır. Bu 46 kromozom her birisinde farklı sırada olan genetik kodlar bulundurur. Bu kodların 23 tanesi anneden 23 tanesi babadan gelmektedir.  İşte bu kromozomların nasıl dağılacağı kişilerin genetik bilgilerini değiştirir. Mitoz bölünmenin de temelinde bu kromozom ayrımı olsa da kromozom dağılımı olmamaktadır. Oluşan kopyalar asıl hücrenin aynısıdır. Farklı hücelerin oluştuğu mayoz bölünme ise amaç itibariyle farklı bir bölünme çeşididir.

Profaz evresinde kromozom oluşumunun yanı sıra çekirdek zarı ve organel zarının da erimesi vardır. Bu erimenin olması kromozomlara ulaşmayı kolaylaştırmaktadır. Bu nedenle profaz evresinde asıl olan olay kromozom yapılarının oluşması ve etrafındaki koruyucu yapıların kaybolmasıdır.

Metafaz evresi mitozun ikinci evresidir. Kromozomların hücre içerisinde ortada( ekvatoral düzlemde) bir sıraya dizildiği ve kromozomların en net gözlenebildiği evredir. Bu evreden sonra kromozomların  ayrılabilmesi için oluşan sentromerlerin uzantası olan iğ iplikçikleri oluşur ve kromozomlara doğru yönlenmeye başlar. Ancak kendilerine doğru çekmesi üçüncü evre olan anafaz evresinde olur.

Anafaz evresinde kromozomlara tutunan iğ iplikçikleri kromatit denilen kromozomların yarım parçasını kendisine çeker. Bu ayrılma sayesinde eşlenmiş olan kromozomların birer parçası farklı hücrenin genetik yapısını oluştururken diğer taraf öbür hücrenin genetik yapısını oluşturur. Böylece iki hücrede de aynı miktarda ve tıpatıp aynı genetik yapıya sahip hücreler oluşur.

Telofaz evresinde mitoz bölünmesinin genetik yapısı tamamlanır.  Çekirdek zarı ve organallerin zarları tekrar oluşmaya başlar. Hücreler son hallerini almak için hazırlanır. Profaz evresinin zıttı olan olaylar olur.

Genetik bölünme tamamlandıktan sonra sitoplazma bölünmesi de gerçekleşir ve birbirinin aynısı iki hücre oluşmuş olur. Böylece oluşmuş olan hücreler kendilerinden önce görevini tamamlamış hücrelerin yerine geçer.

Eğer hücrelerin bu bölünmesi kontrolsüz bir hal alırsa oluşan duruma kanser denir. Kanser hücreleri aynı mitoz mantığı ile oluşan ancak ölümsüzlüğe daha yakın hücrelerdir. Daha hızlı ve gereğinden fazla miktarda oluşan bu hücreler zamanla minik kistlerden makro kistlere dönüşür. Kanser etiyolojisinde 4 tip genin rolü vardır. P53, Ras gibi tumör supresör genlerda oluşan mutasyonlar kanser oluşumundaki en önemli etmenlerdir.


E-posta hesabınız yayımlanmayacak.