Orhan Pamuk kimdir?


Tüm romanlarında kurduğu kişisel dünyası ve anlattığı hikayelerle hem ülkemizde, hem de yurtdışında en iyi tanınan yazarlarımızdan biri olan Orhan Pamuk Nobel Edebiyat Ödülü’nü 2005 yılında alarak bu ödülü kazanan ilk tek Türk oldu.

Orhan Pamuk 1952’de İstanbul’da doğdu. Cevdet Bey ve Oğulları ile Kara Kitap romanlarında anlattığına benzer kalabalık bir ailede, Nişantaşı’nda büyüdü. Otobiyografik kitabı İstanbul’da anlattığı gibi, çocukluğundan yirmi iki yaşına kadar yoğun bir şekilde resim yaparak ve ileride ressam olacağını düşleyerek yaşadı. Liseyi İstanbul’daki Amerikan Lisesi Robert Kolej’de okudu. İstanbul Teknik Üniversitesi’nde üç yıl mimarlık okuduktan sonra mimar ve ressam olmayacağına karar verip okulu bıraktı ve İstanbul Üniversitesi’nde gazetecilik okudu.

orhan-pamuk

Pamuk, yirmi üç yaşından sonra romancı olmaya karar vererek başka her şeyi bıraktı ve kendini evine kapatıp yazmaya başladı. İlk romanı Cevdet Bey ve Oğulları 1982’de yayımlandı ve Orhan Kemal ve Milliyet Roman Ödülleri’ni aldı.

Pamuk ertesi yıl Sessiz Ev adlı romanını yayımladı ve bu kitabın Fransızca çevirisiyle 1991’de “Prix de la Découverte Européene”i kazandı. Venedikli bir köle ile bir Osmanlı âlimi arasındaki gerilimi ve dostluğu anlatan romanı Beyaz Kale (1985), pek çok dile çevrilerek Pamuk’a uluslararası ününü sağlayan ilk romanı oldu. Aynı yıl karısıyla Amerika’ya gitti ve 1985-1988 yılları arasında New York’ta Columbia Üniversitesi’nde “misafir öğretmen” olarak bulundu. İstanbul’un sokaklarını, geçmişini, kimyasını ve dokusunu, kayıp karısını arayan bir avukat aracılığıyla anlatan Kara Kitap’ı 1990’da Türkiye’de yayımladı. Fransızca çevirisiyle Prix France Culture Ödülü’nü kazanan bu roman, geçmişten ve bugünden aynı heyecanla söz edebilen bir yazar olarak Pamuk’un ününü hem Türkiye’de hem de yurtdışında genişletti.

1991’de, Pamuk’un Rüya adını verdiği bir kızı oldu. 1994’te, esrarengiz bir kitaptan etkilenen üniversiteli bir genci hikaye ettiği Yeni Hayat adlı şiirsel romanı yayımlandı. Osmanlı ve İran nakkaşlarını, Batı dışındaki dünyanın görme ve resmetme biçimlerini bir aşk ve aile romanının entrikasıyla hikaye ettiği Benim Adım Kırmızı adlı romanı 1998’de yayımlandı. Bu kitapla Fransa’da “Prix du Meilleur Livre Étranger”, İtalya’da “Grinzane Cavour” (2002) ve İrlanda’da “International Impac-Dublin” (2003) ödüllerini kazandı.

1990’ların ortasından itibaren Pamuk, insan hakları ve düşünce özgürlüğü konularında yazdığı makalelerle Türkiye devletine karşı eleştirel bir tavır takındı. Yurtiçinde ve yurtdışında çeşitli gazete ve dergilere yazdığı edebi ve kültürel makalelerden oluşturduğu geniş bir seçmeyi 1999 yılında Öteki Renkler adıyla yayımladı. “İlk ve son siyasi romanım” dediği Kar adlı kitabını 2002’de yayımladı. Kars şehrinde, siyasal İslamcılar, askerler, laikler, Kürt ve Türk milliyetçileri arasındaki şiddeti ve gerilimi hikaye eden bu kitap, New York Times Book Review tarafından 2004 yılının en iyi 10 kitabından biri seçildi.

Pamuk’un 2003 yılında yayımladığı İstanbul, yazarın hem yirmi iki yaşına kadar olan hatıralarını aktardığı bir hatıra kitabı, hem de kendi kişisel albümüyle, Batılı ressamların ve yerli fotoğrafçıların eserleriyle zenginleştirilmiş, İstanbul üzerine bir denemedir. Kitapları elli sekiz dile çevrilmiş ve bütün dünyada yedi milyondan fazla satmış olan Pamuk, pek çok üniversiteden şeref doktorası aldı. Alman Yayıncılar Birliği tarafından 1950 yılından beri verilmekte olan, Almanya’nın kültür alanındaki en seçkin ödülü olarak kabul edilen Barış Ödülü, 2005’te Orhan Pamuk’a verildi. Ayrıca Kar, Fransa’da her yıl en iyi yabancı romana verilen Le Prix Médicis Étranger ödülünü aldı. Aynı yıl Prospect dergisi tarafından dünyanın 100 entelektüeli arasında gösterildi ve 2006 yılında Time dergisi tarafından dünyanın en etkili 100 kişisinden biri seçildi. American Academy of Arts and Letters’ın ve Çin Sosyal Bilimler Akademisi’nin şeref üyesi olan Pamuk, senede bir dönem Columbia Üniversitesi’nde ders vermekte. Orhan Pamuk 2006 yılında Nobel Edebiyat Ödülü’nü alarak bu ödülü kazanan ilk ve (şimdilik) tek Türk oldu.

Orhan Pamuk’un Nobel Edebiyat Ödülünü kazanması değişik tepkilerle karşılaştı. Yazarı görüşlerinden dolayı geçmişte eleştirmiş bazı kişiler kazandığı ödülden dolayı tebrik ederken bazı kişiler ise ödülün Pamuk’a Türkiye’yi aşağılayıcı tutumundan dolayı verildiği iddiasında bulunarak Pamuk’a sırt çevirmeyi tercih ettiler. Orhan Pamuk Nobel ödülünü almadan on ay önce 19 Aralık 2005’te Cumhuriyet gazetesinde yayımlanan Erol Manisalı’nın “Orhan Pamuk Nobel’i Garantiledi” başlıklı yazısı Pamuk’un ödülü almasının ardından popülerleşti ve Orhan Pamuk’un Nobel Ödülü’nü kazanması hakkındaki olumsuz eleştiriler bu yönde gelişti.

Orhan Pamuk‘un romancılığı postmodern roman kategorisinde değerlendirilmektedir. Eleştirmen Yıldız Ecevit Orhan Pamuk’u Okumak adlı kitabında onun avangard romancılığını inceler. Özellikle Beyaz Kale, Kara Kitap, Yeni Hayat, Benim Adım Kırmızı’dan yola çıkarak bize kendisini ve olayların gelişimini anlatır. Aynı şekilde edebiyat tarihçisi Jale Parla da Don Kişot’tan Günümüze Roman adlı kapsamlı yapıtında, Benim Adım Kırmızı’dan hareketle Orhan Pamuk’un eserlerini karşılaştırmalı edebiyat bağlamında irdeler. Parla’ya göre Pamuk, Türk romanının önemli mihenk taşlarından biridir. Doğu – Batı çatışmasıyla estetik düzeyde hesaplaşmaya yönelen Ahmet Hamdi Tanpınar ve Oğuz Atay gibi önemli yazarlardan biridir Pamuk. Bu çatışmayı kültürel ve felsefi içerimleriyle edebiyatına taşımış, özellikle Kara Kitap’ta bu tema bağlamında önemli ve çok katmanlı bir edebi metin örneği sergilemiştir.

Yapıtları:

  • Cevdet Bey ve Oğulları (1982),
  • Sessiz Ev (1983),
  • Beyaz Kale (1985),
  • Kara Kitap (1990),
  • Gizli Yüz (1992),
  • Yeni Hayat (1994),
  • Benim Adım Kırmızı (1998),
  • Öteki Renkler (1999),
  • Kar (2002),
  • İstanbul: Hatıralar ve Şehir (2003),
  • Babamın Bavulu (2007),
  • Masumiyet Müzesi (2008),
  • Manzaradan Parçalar (2010),
  • Saf ve Düşünceli Romancı, Harvard Üniversitesi’nde verdiği Norton Dersleri (2011)

Ödülleri:

  • 1979 Milliyet Roman Yarışması Ödülü (Cevdet Bey ve Oğulları)
  • 1983 Orhan Kemal Roman Ödülü (Cevdet Bey ve Oğulları)
  • 1984 Madaralı Roman Ödülü (Sessiz Ev)
  • 1990 Independent Yabancı Roman Ödülü (Birleşik Krallık) (Beyaz Kale)
  • 1991 Prix de la Découverte Européene (Fransa) Sessiz Ev (Fransızca çevirisi nedeniyle)
  • 1991 Antalya Altın Portakal Film Festivali En İyi Senaryo (Gizli Yüz)
  • 1995 Prix France Culture (Fransa) (Kara Kitap)
  • 2002 Prix du Meilleur Livre Etranger (Fransa) (Benim
  • 2002 Prix du Meilleur Livre Etranger (Fransa) (Benim Adım Kırmızı)
  • 2002 Premio Grinzane Cavour (İtalya) (Benim Adım Kırmızı)
  • 2003 Premio rinzane Cavour (İtalya) (Benim Adım Kırmızı)
  • 2003 International Impac-Dublin Literary Award (İrlanda)
  • 2005 Prix Médicis Etranger (Fransa) (Kar)
  • 2005 Alman Yayıncılar Birliği’nin Barış Ödülü (Almanya)
  • 2005 Richarda Huch Ödülü (Almanya)
  • 2006 Le Prix Méditerranée étranger Ödülü (Fransa) (Kar)
  • 2006 Nobel Edebiyat Ödülü (İsveç)
  • 2006 Washington University’nin Seçkin Hümanist Ödülü (Amerika Birleşik Devletleri)
  • 2006 Commandeur de l’ordre des arts et des lettres (Fransa)
  • 2008 Ovid Ödülü (Romanya)
  • 2010 Norman Mailer Yaşam Boyu Başarı Ödülü (Amerika Birleşik Devletleri)
   

0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.