Ribozomların Sentezi ve İşlevi


Ribozomların Sentezi

Ribozomların sentezi çekirdekçik, çekirdek ve sitoplazmada bulunan 200’den fazla farklı molekülün işbirliği ile gerçekleşiyor. Ökaryot hücrelerde ribozomu oluşturan iki temel alt birimin her birinin sentezi, çekirdek içinde özel bir bölge olan çekirdekçikte başlıyor ve sitoplazmada tamamlanıyor.

Ribozomların İşlevi

Ribozom

Ribozomların temel işlevi hücrenin ve organizmanın ihtiyaç duyduğu proteinleri sentezlemek. Ancak ribozomlar rastgele protein üretmiyor, protein sentezi hücre içinde çeşitli şekillerde kontrol ediliyor. Ribozomların işlevini daha iyi anlamak için protein sentezini incelemek faydalı olabilir.

Protein sentezi iki aşamada gerçekleşiyor:

  1. DNA’daki bilgilerin mRNA olarak kopyalanması:

Bu aşamaya transkripsiyon diyoruz. Binlerce gen içeren DNA’nın sitoplazmaya geçmesi Hücrelerin Protein Fabrikaları: Ribozomlar Protein sentezini canlandıran bilgisayar ortamında oluşturulmuş bir resim. Ribozomun iki alt birimi arasından geçen mRNA zinciri, ikisi zincirle eşleşmiş biri serbest halde üç  tRNA molekülü ve bir inci dizisini andıran, yeni oluşmaya başlamış bir protein zinciri görülüyor. 82 Bilim ve Teknik Aralık 2010 ve ilgili bölgenin ribozomlar tarafından okunması mümkün olmadığından bir mesajcıya gereksinim var.

Bu amaçla öncelikle DNA’da okunması istenen özel bölgedeki bilgiye göre bir mesajcı RNA (mRNA) sentezlenir. Bu mRNA sadece DNA’daki özel bilgiyi taşır. mRNA çekirdek zarındaki özel kanallardan geçerek sitoplazmaya çıkar ve ribozomlara ulaşır. Kısacası mRNA nasıl bir proteinin sentezlenmesi gerektiği bilgisini DNA’dan alıp harfiyen ribozoma iletir.

Getirilen mesaj üretilmesi istenen proteinin bir nevi üretim planıdır. mRNA’daki bilgiler nükleotid adı verilen yapı birimleri (RNA için adenin, guanin, sitozin ve urasil) kullanılarak yazılır ve arada hiçbir noktalama işareti yoktur. Kullanılan “harf ” sayısı sadece dörttür. Tüm mesaj bu dört harf kullanılarak arada boş- luk olmadan adeta tek bir sözcük halinde yazılır.

  1. mRNA’daki bilgilere göre ribozomlarda protein sentezi:

Ribozom mRNA tarafından getirilen bilgiye göre protein sentezler. Bu işleme translasyon adı verilir. Ribozom mRNA’daki bilgileri, amino asit alfabesini kullanarak (20 farklı amino asit) yeniden yazar; bu alfabeye göre oluşturulan yeni molekül protein veya peptiddir.

mRNA’daki her üç nükleotid bir amino aside karşılık gelir. Proteinlerin yapıtaşı olan amino asitler uygun taşıyı- cı RNA’lar (tRNA) tarafından ribozomlara getirilir. Sentez ribozomlarda yapılır. Sentez sırasında sadece ribozomlar değil sitoplazmada bulunan çok sayıda yardımcı protein de görev alır.

Polizomlar

 

Çok sayıda ribozom aynı mRNA molekülü üzerinde peş peşe dizilerek polizom veya poliribozom adı verilen kümeleri oluşturur. Bunun çok önemli işlevsel sonuçları vardır. Şöyle ki hücre aynı proteinin çok sayıda kopyasına ihtiyaç duyabilir. Kı- sa zamanda tek bir mRNA ve tek bir ribozomla bol miktarda istenen proteini sentezlemek mümkün değildir. O zaman bir mRNA’nın kullanılmasıyla kısa zamanda çok sayıda aynı proteini sentezlemek için çok sayıda ribozoma gereksinim vardır. Protein sentezi sırasında mRNA ribozom içinden geçer ve ucu ilk ribozomu terk ettiğinde ikinci ribozom tarafından alınır ve aynı proteinin yeni bir kopyası sentezlenir. Bu arada ilk ribozom mRNA’nın geri kalan kısmını okumaya devam eder.

mRNA’nın ucu ikinci ribozomu terk ettiği zaman üçüncü ribozom tarafından alınır ve olay zincirleme devam eder. Böylece tek mRNA zinciri aynı anda çok sayıda ribozom tarafından okunarak istenilen miktarda protein kısa zamanda sentezlenir. Prokaryot ya da ökaryot tüm hücreler polizomları kullanır.

Ökaryot hücrelerde mRNA bazı ön iş- lemlerden geçtikten sonra sitozole gönderilir. Dolayısıyla protein sentezi mRNA sentezi ve mRNA üzerindeki ön işlemler tamamlandıktan sonra baş- lar. Oysa bakterilerde ribozomlar ile DNA arasında bir engel yoktur. Bu nedenle mRNA sentezi tamamlanmadan da ribozom mRNA’nın ucunu yakalayarak protein sentezlemeye başlayabilir. Sonuç olarak protein sentezini kontrol altına almak bir bakıma yaşamı kontrol altına almak gibidir. Bu da ancak ribozomların yapı ve işlevlerini daha iyi anlamakla mümkün olabilir. Gelecekte yeni tedavi yöntemlerinin geliştirilmesinde ribozomlara dair bilgilere sıklıkla ihtiyaç duyacağız.


0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.