Sabiha Sertel kimdir?


Bir ömre neler sığdırılabilirse ondan daha fazlasını sığdırdı kendi ömrüne Sabiha Sertel.  Çöken bir imparatorluk, işgale karşı direniş, yurtdışında sosyoloji eğitimi, yeni kurulan bir ülke, cumhuriyetle yönetilen bir ülkede kadın araştırmaları, gazetecilik, Resimli Ay Mecmuası, Sevimli Ay ve Görüşler dergileri, Tan gazetesi ve baskını, mahkemeler, cezalar, cep kitapları, çeviriler, tutuklanma, gurbetlik, ama her yerde sosyalizm mücadelesi, Budapeşte Radyosu çalışmaları, TKP Budapeşte sorumluluğu, Bizim Radyo, kitaplar, yazılar, yetiştirdiği iki aydın çocuk ve sosyalist bir aydın olarak ülkesinden uzakta bir ölüm. 

Bir solukta okunamayacak kadar mücadeleci ve üretken bir hayat. Sabiha Sertel, liseyi bitirdiği yıllarda, sonradan evleneceği Zekeriya Sertel’in -ki o da bu dönemde Hukuk Fakültesi öğrencisidir,  çıkardığı Yeni Felsefe dergisine yazmaya başlar. Bu yazılarda, sert bir dille, Osmanlı düzeninde kadının aşağılandığını, eğitimden ve sosyal yaşamdan dışlandığını yazar. Yazılarında eleştirdiği düzenin çökmesi ve çöküşten sonra işgal edilen ülkesi için mücadele etmekten geri durmaz. 1919 yılında Sabiha Sertel’in de, eşinin de Anadolu hareketinde önemli görevleri vardır. Evleri, Anadolu hareketinin toplantı evlerinden biri haline gelir.

Bu dönemde iki genç, Halide Edip’in ayarladığı bir bursla ABD’ye eğitim için gönderilir. Direniş hareketini bırakıp gitmek istememelerine rağmen ülkelerinin geleceği için eğitim almaları gerektiğinin farkındadırlar.

Sabiha Sertel ABD’de sosyoloji eğitimi alır, ama sadece eğitimiyle ilgilenmez, direniş hareketine bağış toplamak için çalışır. ABD’deki yıllarında Marksizm ile tanışır. 1923’de Türkiye’ye geri döner. Yeni kurulan bir ülkede yapacak çok şey vardır. İşe, kadınların sorunlarından, yetim çocuklara dair proje geliştirmekten ve tabi ki gazetecilikten başlar.

 

1924’de eşiyle birlikte Resimli Ay dergisini çıkarır. Böylece Türkiye’nin ilk kadın gazetecisi olur. Resimli Ay dergisi, halka cumhuriyet devrimlerini anlatma ilkesiyle çıkarılır. 1928’de Nazım Hikmet, Sabahattin Ali, Suat Derviş, Valâ Nureddin gibi yazarların katılmasıyla, dergi sosyalist düşüncelerin ve yeni bir edebiyat anlayışının doğum yeri olur. Sabiha Sertel, bu nedenle defalarca yargılanır, tutuklanır. Resimli Ay dergisi kapatılıp, eşi tutuklanınca, Resimli Perşembe, Sevimli Ay adıyla dergiyi çıkarmaya devam eder.

1934’de eşiyle birlikte Tan gazetesini kurarlar. Hem Tan’da yazar hem de Türkiye’de ilk kez “cep kitapları” adı altında bir kitap dizisi yayımlar. Felsefe, edebiyat, sanat ve bilim alanlarında temel bilgileri veren ve cebe sığabilecek boyuttaki bu kitaplar büyük ilgi görür. Sabiha Sertel Hayat Ansiklopedisi’ni hazırlayan ekip içinde de yer alır. 1942’de ırkçılığa karşı yazdığı bir makaleden yargılanır.

1945’de de Tan gazetesi basılır ve yakılır. Sürekli tutuklamalar ve yargılamalar nedeniyle, 1950’de ailecek Paris’e giderler. Bir süre sonra Nazım Hikmet’in çağrısıyla Sovyetler Birliği’ne geçerler, 1953’te Budapeşte’ye yerleşirler. Budapeşte Radyosu’nda Türk Seksiyonu Şefi ve TKP Budapeşte sorumlusu olur. 1958’de Bizim Radyo’da çalışmak için Leipzig’e taşınır.

Sabiha Sertel, gurbette ölen aydınlarımızdan, bir ömre tüm bu mücadeleleri, yazıları yanı sıra, yayımlandığı dönemde tartışma yaratan İlericilik-Gericilik Kavgasında Tevfik Fikret, Nazım Hikmet’ten ve Sabahattin Ali’den Anılar ve Roman Gibi isimli kitaplarını da sığdırabilen değerli kadınlarımızdan.

Yapıtları

  • Çocuk Ansiklopedisi (4 cilt, Mehmet Zekeriya ve Faik Sabri ile birlikte, 1927-1928)
  • Çitra Roy ile Babası (1936)
  • İleri ve Geri Kavgasında Tevfik Fikret (1939)
  • Tevfik Fikret-Mehmet Akif Kavgası (1940)
  • Tevfik Fikret: İdeolojisi ve Felsefesi (1946) (İlericilik-Gericilik Kavgasında Tevfik Fikret adıyla, 1965)
  • Roman Gibi (1969)

Çeviri Kitapları

  • K. Kautsky, Sınıf Kavgası (1934)
  • A. Babel, Kadın ve Sosyalizm (1935)
  • V. Adoratsky, Diyalektik Materyalizm: Marksizm-Leninizmin Nazari Temeli (1936)
  • O. M. Molotov, Yeni Sovyet Rusya ve Esas Teşkilât Kanunu (1936)
  • J. Bryce, Demokrasi Nedir (1939)

Kaynakça

  • Burcu Ertuna Biçer, M. Şehmus Güzel ve Ayşegül Yaraman-Başbuğu, Sabiha Sertel, İstanbul: Bağlam, 2010.
  • Ayça Bulut, Kemalist Dönem toplumsal cinsiyet politikası ve kadın hareketi çerçevesinde Sabiha Sertel üzerine bir inceleme, Hacettepe Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2002, Ankara.
  • Refik Erduran, Sabiha, Cağaloğlu, İstanbul: Remzi, 2004.
   

0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.