Toprak nasıl oluştu? » E-Kütüphane

Toprak nasıl oluştu?


Toprak yerkabuğunu oluşturan kayaçların çok uzun süreler içinde parçalanması sonucunda oluşur. Bu parçalanma fiziksel ve kimyasal yollardan gerçekleşebilir. Fiziksel parçalanma sıcaklık değişiklikleri, su, rüzgâr, buzul gibi etkenlerin etkisiyle oluşur.

Kimyasal parçalanmaya gelince, bu olay kayaçlardaki minerallerin oksijen ve su gibi maddelerle tepkimeye girmesi
sonucunda yeni bileşiklerin oluşmasıyla başlar. Böylece kayaçların kimyasal yapısı değişir. Kimyasal yapıdaki değişiklikler de kayaçların parçalanmasına neden olur. Toprağın oluşumunda çeşitli etkenler rol o nar: Ana materyal, iklim, topoğrafik
yapı, biyolojik koşullar ve zaman. Toprak oluşumunda bu etkenlerin birkaçı ya da hepsi etkili olabilir. Bunlardan ana
materyali ele alalım. Ana materyal toprağın üzerinde oluştuğu kayaçtır. Bir toprağın yapı ve renk gibi özelliklerini üzerinde oluştuğu kayacın özellikleri belirler. Örneğin bol miktarda kil içeren kayaçların üzerinde oluşan topraklar da kil bakımından zengin olur. Ayrıca içerdikleri maddelerin özellikleri nedeniyle bazı kayaçlar kolay bazıları da zor parçalanır. Bu da toprak oluşum sürelerinin farklılık göstermesine neden olur.

İklim de toprağın oluşumunda etkilidir. Örneğin sıcaklık değişikliklerinin fazla olduğu bölgelerde fiziksel parçalanmalara sıklıkla rastlanır. Bir bölgede yağış miktarının fazla olması da topraktaki organik madde miktarının fazla olmasına neden olabilir. Arazinin topoğrafik yapısı yani yükselti ve eğim gibi özellikleri de toprak oluşumunda etkilidir. Örneğin yüksek yerlerde yamaçların hangi yöne doğru baktığı da toprak oluşumunda belirleyicidir. Bitki, hayvan, mikroorganizma gibi canlılar da toprağın oluşumunda rol oynar. Örneğin kayaçların çatlaklarında gelişen ağaçların kökleri bu kayaçların parçalanmasına neden olabilir. Yuvasını toprağa yapan hayvanlar da kayaçların parçalanmasına katkıda bulunabilir.

Toprağın oluşumu çok uzun zaman alır. Öyle ki 1 cm kalınlığında toprağın oluşması 100 ile 10.000 yıl arasında sürebilir.
Doğada pek çok kayaç çeşidi vardır. Topraklar bu kayaçların parçalanması sonucunda oluşur. Bu nedenle topraklar da farklı çeşitlerde olur. Bir kayacın parçalandığı yerde oluşan topraklara yerli topraklar denir. Ancak topraklar bazen
akarsular, rüzgârlar ya da buzullar tarafından başka yerlere taşınır. Böyle topraklara da taşınmış topraklar denir.

 

Toprakta Neler Var?

Toprakta hem organik hem de inorganik maddeler, ayrıca su ve hava bulunur. Bitkilerin kökleri, hayvanların
dışkıları, çürümüş yapraklar ve ölmüş böcekler organik maddeler arasındadır. İnorganik maddelerse taş, çakıl, kum, mil, kil ve benzeri maddelerdir. Tüm bu maddeler farklı toprak çeşitlerinde farklı miktarlarda bulunur.

Toprağın Katmanları

Toprağın dikey kesitini aldığımızı düşünün. Buna toprak profili denir. Toprak profili üst üste bulunan katmanlardan oluşur. Bu katmanların kalınlıkları birbirinden farklıdır. Katman kalınlıkları ayrıca farklı bölgelerde
bulunan toprak profillerinde farklılık gösterebilir.

Toprağın en üst kısmında bulunan ve genellikle birkaç santimetre kalınlığında olan katmandır. Bu katmanda tam
çözünmemiş haldeki organik maddeler bulunur. Bu katmanda bolca organik madde ve mineral bulunur.
İçerdiği organik maddeler nedeniyle bu katman koyu renklidir. Ayrıca solucan ve
karınca gibi canlılar genellikle bu katmanda yaşar.

Yağmur sularıyla katmanından taşınan kil, alüminyum ve demir gibi maddeler bu katmanda birikir. Bu katmanda organik madde ya da canlı pek bulunmaz. Bu, ana materyalin parçalanmaya başladığı katmandır.

Humus Nedir?

Topraktaki organik maddeler burada yaşayan mikroorganizmalar tarafından ayrıştırılır ve zaman içinde toprağa karışır. Bunun sonucunda da humus adı verilen koyu renkli bir madde oluşur. Humusun içeriğinde bulunan çeşitli maddeler bitkiler tarafından besin olarak kullanılır. Ayrıca humus toprağın daha çok su tutabilmesini sağlar. Bu özellik toprağın verimini artırır. Bir yandan da erozyona uğrama olasılığını azaltır.

   

0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.