Türkiye İşçi Partisi'nin liderlerinden Emekçi halkın sosyologu Behice Boran » E-Kütüphane

Türkiye İşçi Partisi’nin liderlerinden Emekçi halkın sosyologu Behice Boran


1910’da Osmanlı’nın son dönemlerinde doğan Behice Boran, 1931’de Arnavutköy Amerikan Koleji’ni birincilikle bitirdikten sonra Darülfünun’da felsefe eğitimi alır. Okulu yarıda bırakır, pedagoji derslerini aldıktan sonra, Manisa’da öğretmenlik yapmaya başlar. Bu sırada bir hocasının ayarladığı bursla ABD’ye Michigan Üniversitesi’ne doğrudan doktora öğrencisi olarak kabul edilir. ABD’de sosyoloji okumaya başlar başlamasına ancak kendi deyimiyle Marx ve Engels’i okuyana kadar toplumun bilimi nasıl olur sorusuna doyurucu bir cevap bulamamıştır. Marksizm ile tanışınca toplumun incelenmesi ve değiştirilmesi gerektiğini anlar.

1939’da AÜ DTCF’de doçent olur. Öğrencilerine sosyolojiyi daha iyi anlatabilmek için ders materyalleri hazırlar. Birçok makale çevirir. Bu arada Manisa’da dağ köylüleri ve ova köylülerini sahada araştırır. Tarım toplumlarının günlük yaşamlarındaki değişimlerle ilgili olan bu çalışma, o zamana kadar Türkiye’de örneği olmayan bir araştırmadır. Boran, bu araştırmasını daha sonra kitaplaştırır.

1941’de, Pertev Naili Boratav ve Niyazi Berkes ile birlikte Yurt ve Dünya dergisini çıkarır. Bu dergi ırkçıların ve dinci çevrelerin tepkisini çeker. Yurt ve Dünya’dan görüş ayrılıkları nedeniyle koparak 1943’de Adımlar dergisini çıkarır. Bu dönemde iktidar, üniversitelere müdahale eder ve DTCF’de çalıştığı kürsü kapatılır. Şerif Mardin, Niyazi Berkes, Pertev Naili Boratav ile beraber Behice Boran da üniversiteden atılır, işsiz kalır. Atılmasını sağlayan iddialar arasında, sınav kağıtlarını kırmızı kalemle okumak gibi komünist olduğunu “ispatlayan” kimi iddialar bulunur. Meslektaşları yurtdışındaki üniversitelere gitmeyi tercih ederken, Behice Boran ABD’den gelen teklifleri reddeder. Bunun nedenini yakın dostu Mîna Urgan şöyle özetliyor: “Bunun başlıca nedeni, Behice Boran’ın tutkulu yurtseverliğiydi. Memleketini sadece soyut bir kavram olarak değil, elle tutulur bir gerçek olarak severdi. Azgelişmişliğiyle, yoksulluğuyla, eşitsizlikleriyle, haksızlıklarıyla, buruk acılarla severdi.”

İşsiz kaldıktan sonra eşiyle İstanbul’a gelerek, tercüme bürosu kurar. Ciddi ekonomik sorunlarla boğuşur. Ancak hiçbir zaman başka bir ülkeye gitmediği için pişman olmamıştır. 1950’de Basışseverler Cemiyeti’nin kurucusu ve başkanı olur. “Kore Nere?” başlıklı bildiriyi dağıttığı için tutuklanır. Tahliyesinden üç ay sonra, 1951’deki TKP davasından da tutuklanır. İki ay sonra beraat eder. Tutuklamadan 1961’e kadar geçen dönemde, yaşamına tercüme bürosuna hapsedilmiş olarak devam eder, çocuğunu büyütür.

 

13 Şubat 1961’de TİP kurulunca Behice Boran’ın da hayatı değişir. Toplumu değiştirmek için bireysel mücadele etmenin sonuç getirmeyeceğini, bu nedenle mutlaka örgütlü bir biçimde mücadele etmek, ülke gündemine partiyle müdahale etmek gerektiğine inanan bir aydın olarak, 1962 sonlarında TİP’e üye olur. 1964’te TİP kongresinde, toplumun öncüsünün işçi sınıfı olduğunu anlatan konuşma, dönemin tartışmalarını berraklaştırır. Görüşleri parti tarafından kabul görür. 1965’te TİP’ten Urfa milletvekili olur. Seçim çalışmaları kapsamında doğu illerini dolaşır, etkili konuşmalar yapar. Bölge insanının sorunlarını analiz eder. Kürt halkının eşit haklı vatandaşlık ilkesine göre, haklarını alması gerektiğini ifade eden miting konuşmaları, bölge halkı üzerinde etkili olmuştur.

Ekim 1970’de TİP Başkanı Behice Boran’dır. Bir yandan örgütü güçlendirmek ve halkı bilinçlendirmek için durmadan çalışırken, diğer yandan Türkiye’deki güncel tartışmalara dair kuramsal katkılar yapar. 26 Mayıs 1971’de tutuklanıp 15 yıla mahkum edildiğinde, mahkemedeki uzun savunması hakimler tarafından bile ilgiyle dinlenir. 1974’de tahliye edilir edilmez, TİP’i yeniden kurma çalışmalarına başlar. 1979 1 Mayıs’ında sokağa çıkma yasağına karşı, Merter’den Taksim’e yürüyüş başlatır. Gözaltına alınıp mahkemeye çıkartılır. 12 Eylül darbesinden sonra parti kararı ile yurtdışına çıkar. Ülkesinden uzakta ölür.

   

0 Comments

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.